Living Lab in de Spotlight | KTC Zegveld

Living Lab in de Spotlight: KTC Zegveld

Start van de rondleiding bij KTC Zegveld

KTC Zegveld is hét kenniscentrum en Living Lab in het Utrechtse veenweidegebied waar agrariërs, onderzoekers, ondernemers en beleidsmakers samenwerken aan duurzame oplossingen. 

Tijdens de recente zomerborrel nam directeur Jasper Beek ons mee in een inspirerende rondleiding over het terrein. Van de historische omschakeling van intensieve bemesting naar bodemdaling als kernfocus, tot innovatieve projecten: KTC Zegveld toont hoe theorie en praktijk nauw met elkaar verweven zijn. 

Van Intensieve Bemesting naar Bodemdaling als Focus 

KTC Zegveld kent een rijke geschiedenis. Oorspronkelijk begon het als een proefboerderij van de Universiteit Wageningen, waarbij de nadruk lag op veel bemesten. Toen men echter achter de problematiek van de bodemdaling kwam, werd dit de focus van het centrum.

Bodemdaling in het veenweidegebied heeft namelijk ingrijpende gevolgen. Hoewel de daling zelf in het dagelijks beheer weggestroomd of weggepompt kan worden, schuilt het werkelijke gevaar in de enorme CO2-uitstoot die ermee gepaard gaat. Zo leren we dat iedere centimeter daling brengt tonnen CO2-emissie met zich mee. Maatregelen om de bodemdaling te remmen zijn dus noodzakelijk voor een gezonde en duurzame leefomgeving. Bij KTC wordt daarom geëxperimenteerd met het creëren van een hoog en laag slootpeil om de effecten hiervan te vergelijken.

Meten is Weten: Broeikasgassen en Waterbeheer onder de Microscoop 

Meetinstrumenten

Om de effecten van verschillende beheermaatregelen nauwkeurig in kaart te brengen, staat het terrein van KTC Zegveld vol met geavanceerde meetapparatuur. Hiermee worden broeikasgassen zoals methaan en lachgas continu gemonitord op verschillende dieptes en percelen. Het gedrag van water in veengrond is complex; het verspreidt zich niet makkelijk en veen is overal anders. Daarom is intensieve monitoring van de grondwaterstand essentieel. 

Op de percelen wordt het grondwater zowel actief, via een grondput, als passief, via buizen die zijn aangesloten op de sloot gereguleerd. Om methaanemissies effectief tegen te gaan, streeft KTC Zegveld naar een zo vlak en stabiel mogelijk waterbodempeil. Dat dit in de praktijk uitdagend is, bleek wel tijdens de rondleiding: door extreme regenval konden de sloten het water niet snel genoeg afvoeren en was KTC voor het wegpompen van het overtollige water volledig afhankelijk van het waterschap. 

Demoveld

Daarnaast is er nog het demoveld. Hier wordt geëxperimenteerd met de vraag hoeveel water nu écht nodig is en of de grondwaterstand effectief gereguleerd of verlaagd kan worden. Een mooi voorbeeld hiervan is greppelinfiltratie: een methode om water te infiltreren zonder dat er plastic buizen in de grond hoeven te worden gebracht. Met behulp van putten kan vervolgens nauwkeurig in de bodem worden gekeken wat de actuele grondwaterstand is. 

Alternatieve Teelten: De Kansen en Uitdagingen van Lisdodde 

Altenatieve teelt

Omdat veengrond door de natheid voornamelijk geschikt is voor grasland, is de mens traditioneel afhankelijk van herkauwers zoals koeien of schapen om de opbrengst van het land te kunnen consumeren. Maar KTC Zegveld kijkt ook verder naar alternatieve, natte teelten zoals lisdodde en miscanthus.

Tijdens de rondleiding toonde Jasper Beek al een concreet resultaat van deze teelt: een picknickbank gemaakt van biobased lisdoddemateriaal. Hoewel de ecologische voordelen van deze gewassen groot zijn—ze groeien uitstekend op natte bodems waarop je beter kunt telen —is de keten momenteel nog niet rendabel. Er is simpelweg nog niet genoeg vraag naar deze biobased materialen om de teelt winstgevend te maken. KTC Zegveld blijft echter pionieren om deze keten  verder te ontwikkelen. 

Picknickbank van biobased materiaal

Samenwerken aan een Vitale Toekomst 

Met betrouwbare kennis, gebaseerd op de praktijk, biedt KTC Zegveld agrariërs en beleidsmakers een concreet handelingsperspectief voor de toekomst. Dit cruciale werk wordt gedaan in nauwe samenwerking met partners zoals Wageningen University & Research (WUR), het Louis Bolk Instituut (LBI), het Veenweiden Innovatiecentrum (VIC) en het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden (NOBV). 

KTC Zegveld bewijst dat de weg naar een duurzaam veenweidegebied ligt in de unieke verbinding tussen wetenschappelijke theorie en de modderige praktijk van alledag. 

Samenwerken in dit living lab? Stuur een mailtje naar contact@wijzijngeluk.nl, dan matchen wij je aan de juiste persoon voor jouw vraag.